Vaak wordt ervan uitgegaan dat energiebesparende maatregelen alleen in oude panden een groot rendement hebben. Maar niets is minder waar: ook in relatief nieuwe gebouwen hebben ze hun nut. Dat bewijst althans Alcatel-Lucent in Antwerpen. Want dankzij verschillende ingrepen, waaronder de installatie van een warmtepomp, kon de firma haar gasconsumptie met 72 % reduceren! En ook het elektriciteitsverbruik werd aangepakt door ingrepen in de koeling en het gebruik van moderne beheerstechnieken in het serverpark.

In 2006 verhuisde de hoofdzetel van Alcatel-Lucent naar een gloednieuw gebouwencomplex op de Kievitsite in Antwerpen. Daar huurt ze sindsdien een kleine 40.000 m2 kantooroppervlakte, verdeeld over vier panden. Het gaat om het 'kloppende hart' van de onderneming, aangezien op deze site alle Belgische onderzoek en ontwikkeling van telecom-applicaties gebeurt. Meer nog: de servers die in de ruim 4.000 m2 laboratoriaruimte staan opgesteld, bedienen eveneens de R&D-afdelingen van heel wat andere vestigingen. Het is evident dat het energieverbruik van deze Alcatel-site daardoor heel hoog ligt. Kris Van Doren, Sustainability Manager EMEA van Alcatel Lucent: "Ondanks het feit dat de gebouwen aan de EPC-norm voldoen, vond ik het toch de moeite waard om na te gaan of er geen mogelijkheden waren om via structurele ingrepen het energieverbruik te reduceren. Hiertoe riepen we de hulp in van het energiebureau Esset. Tegelijk werd er gestart met de monitoring om de werkelijke consumptie per grote gebruiker in kaart te brengen. Uiteindelijk bleek dat we met enkele kleine ingrepen alvast het energieverbruik in de klimatisatie aanzienlijk zouden kunnen terugdringen." Gert Hendrickx, Energieadviseur van Esset: "In concreto werd eerst aan de settings van de klimatisatie gewerkt. De gebouwen beschikten immers allemaal over een beheerssysteem dat verwarming, verluchting en koeling automatisch regelt. Maar deze oplossing doet het setpoint-beheer, geen energiebeheer! Door de opeenvolgende aanpassingen van de setpoints in het verleden - omwille van comforteisen - was de inregeling suboptimaal geworden. Zo werden grote ruimtes soms in de ene hoek gekoeld en in de andere verwarmd, bleef de koeling aan de noordzijde opstaan, was de retourtemperatuur te hoog voor condensatie van de rookgassen en bleek er ook verbeterpotentieel in de temperatuursniveau's, de vochtigheidsgraad en de tijdssturingen te zijn. Uiteindelijk hebben we alle mogelijke instellingen onder de loep genomen en geoptimaliseerd, waardoor Alcatel-Lucent haar gasverbruik tussen 2007 en 2009 met 55 % heeft kunnen reduceren! Dit wordt ook duidelijk in de verbeterde energetische handtekening van het gebouw die in grafiek 1 wordt voorgesteld. Cruciaal in deze campagne was de samenwerking met het lokale servicebedrijf. Het is immers belangrijk dat deze de stap zet van puur onderhoudsbedrijf naar een klantgerichte energiepartner."

Ook besparen op elektriciteit

Verder werd er ook een gedetailleerde analyse uitgevoerd op het koelrendement. Hieruit bleek ook dat het principe van de ijsopslag tijdens de nacht niet rendabel was. Dit had dan weer een belangrijk effect op het elektriciteitsverbruik. Kris Van Doren: "Vroeger maakten we 's nachts ijs aan om dit overdag te laten afsmelten. Deze oplossing was interessant zolang er een groot verschil tussen het dag- en nachttarief voor elektriciteit was. Maar nu dit niet meer het geval is, blijkt het zelfs rendabeler om de koelmachines non-stop te laten draaien. We blijven natuurlijk wel nog ijsbakken maken, dit als buffer om in geval van calamiteiten koeling voor de labo's te voorzien." Daarnaast besloot Alcatel-Lucent om minder in de laboratoria te koelen: in plaats van 18 à 19°C wordt nu 23 à 26°C aangehouden. Dit is mogelijk omdat er geen menselijke activiteit meer is. In feite staan alle machines nu opgesteld in een afgesloten ruimte, en dit ook op zo'n manier dat er een optimale verdeling van de 'hotspots' is. Ook kreeg alle apparatuur van de laboratoria een classificatie: 'always on', 'uit te schakelen tijdens het weekend', 'uit te schakelen buiten de werkuren', ... Door het personeel te motiveren om de toestellen volgens deze bepalingen aan- en uit te zetten, kon er al heel veel op energieverbruik worden bespaard. Tevens werd de verlichting op verschillende plaatsen via bewegingssensoren en tijdschakelaars geautomatiseerd. Kris Van Doren: "Dankzij al deze ingrepen konden we op twee jaar tijd het elektriciteitsverbruik met 20 % reduceren in een BAU - scenario. Nu is het de bedoeling om het in- en uitschakelen van de apparatuur te automatiseren, wat volgens onze berekeningen nog eens tot een extra 10 % energiereductie zou moeten leiden. Maar ik moet hierbij wel zeggen dat het, door de voortdurende investeringen in nieuwe, krachtige IT apparatuur, wel een hele uitdaging is om het elektriciteitsverbruik in absolute termen te laten dalen."

En nog een stapje verder...

Gert Hendrickx en Kris Van Doren dachten dat er nog besparingspotentieel was en besloten om de energie in het koelwater onder de loep te nemen. De kantoorgebouwen worden gekoeld met vier klassieke chillers op basis van een ijswatercircuit en verdampingskoeling in de koeltorens. "De koelsystemen genereren een continue warmtebron van 23 en 27°C die via de koeltorens werd 'geloosd'," vertelt Gert Hendrickx. "Het leek ons maar evident om die warmte te recupereren en nuttig in te zetten voor de verwarming van de gebouwen. Want de koeling van de servers is ook tijdens de koude maanden actief. Vandaar dat we de haalbaarheid van een warmtepomp hebben onderzocht. Deze moet de temperatuur naar 40 à 50°C brengen om vervolgens het verwarmingscircuit te voeden dat de kantoren verwarmt. In een eerste fase werd gekozen voor een warmtepomp met een thermisch vermogen van 200 kW. De terugverdientijd van dit project hebben we op 2,5 jaar ingeschat. En volgens de monitoring die we nu hebben lopen, ziet het ernaar uit dat dit een juiste calculatie is geweest." 

Kris Van Doren: "Door deze oplossing is ons gasverbruik nu met 72 % gereduceerd. We gebruiken deze brandstof immers quasi nog uitsluitend om de lucht in de laboratoria te bevochtigen. Natuurlijk is dit niet pure winst, want de warmtepomp verbruikt extra elektriciteit. Momenteel worden slechts twee van de vier kantoorgebouwen via de warmtepomp verwarmd. Maar aangezien het koelwatercircuit nog 4 à 5 keer meer capaciteit heeft, voorziet Alcatel-Lucent om de twee andere panden eveneens op die manier te verwarmen. Essentieel is wel de optimale dimensionering en een goede analyse van het warmteprofiel van het gebouw. (zie grafieken 2 en 3) De inschakeling van een warmtepomp op een koelcircuit vraagt dus meer dan drie offertes van installateurs..."